پایان نامه بررسی رابطه بین عزت نفس و سلامت روان در اضطراب امتحان دانشجویان

پایان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی در رشته ی روان شناسی عمومی

فصل اول

مقدمه

یکی از متغیرهایی که می تواند در دانشجویان تأثیر منفی بر عملکرد تحصیلی داشته باشد اضطراب امتحان است اضطراب امتحان در ارزیابی شناختی منفی واکنش های فیزیولوژیکی نامطلوب و افت عملکرد تحصیلی منجر می شود و نقش مضطرب و بازدارنده ای در سلامت روانی و تحصیلی دانش آموزان و دانشجویان ایفا می کند (سارسون[1]، 1975، به نقل از گلپور 1385)

یکی از انواع اضطراب آموزشگاهی که به عنوان یک پدیده متعادل و هم آموزشی رابطه ی تنگاتنگی با عملکرد و پیشرفت تحصیلی کودکان و نوجوانان دارد اضطراب امتحان است این پدیده یکی از متغیرهای شناختی هیجانی بسیار مهم است که به طور جدی توسط ومندلر از سال 1952 شروع شده است (هیل[2]- 1984) ساراسون و مندلر (1952) معتقدند موقعیت امتحان دو نوع سایق را فرا می خواند.

الف)ابتدا سایق های تکلیف محوری برانگیخته می شود که موجب بروز رفتارهایی برای انجام تکلیف می گردد.

ب)دوم سایق های اضطراب آموخته شده است که این سایق ها دو نوع رفتار و پاسخ های مربوط به تکلیف و نامربوط به تکلیف را به وجود می آورد. 1-پاسخ های مربوط به تکلیف که افراد بر اساس آن می توانند تکلیف و امتحان را به پایان برسانند و اضطراب خود را کاهش دهند. 2-پاسخ ها و رفتارهای نامربوط به تکلیف که با احساسات و هیجاناتی از درماندگی، واکنش جسمانی شدت یافته، پیش بینی و انتظار تنبیه و توبیخ و ... مشخص از جمله متغیرهای تأثیر گذار بر اضطراب امتحان عزت نفس[3] است.

مفهوم روان شناختی بسیار عام و در عین حال بسیار مهم است اما به طور کلی می توان عزت نفس را احساس ارزشمندی شخص تعریف نفوذ احساسات و افکار مردم درباره ی خودشان اغلب بر احساس تجارب روزانه تغییر پذیر است وبه طور موقت بر احساس خود تأثیر می گذارد.

عزت نفس معمولاً به عنوان ارزیابی شخص از ارزشمندی خویش تعریف می شود افرادی که عزت نفس بالایی دارند خود پذیرا و خود ارزشمند هستند. روان شناسان اجتماعی عزت نفس را ارزیابی مثبت و منفی از خود می دانند به طوری که فرض می شود عزت نفس تا حدودی با ثبات است. عزت نفس یکی از خصوصیات مهم و اساسی شخصیت هر فردی را تشکیل می دهد و به طور حتم روی جنبه های شخصی انسان اثر می گذارد و کمبود آن باعث عدم رشد سایر جنبه های شخصیت به صورت ناهماهنگ خواهد شد وحتی ممکن است باعث پذیرایی بیماری های روانی گوناگون مانند افسردگی – اضطراب- کم رویی-پرخاشگری و ترس و... می شود (بیابانگرد)

از دیگر متغیرهای تأثیر گذار بر اضطراب امتحان سلامت روان است که در رشد و بالندگی خانواده و جامعه موثر است سازمان بهداشت جهانی (2004)[4] سلامت روانی را به عنوان حالتی از بهزیستی که در آن فرد توانمندی خود را شناخته از آن ها به نحو موثر و مولد استفاده کرده و برای اجتماع خویش مفید است تعریف می کند به طور کلی بهداشت روانی ایجاد سلامت روان به وسیله ی پیشگیری از ابتلا به بیماری های روان- کنترل عوامل مؤثر بروز آن- تشخیص زودرس، پیشگیری از عوامل ناشی از برگشت بیماری روانی و ایجاد محیط سالم در برقراری روابط صحیح انسانی است (میلانی فر 1386) به نظر می رسد که برخورداری از سلامت روانی مثبت می تواند در میزان اضطراب و کاهش آن در دانشجویان نقش داشته باشد بنابراین در این تحقیق سعی می شود که به نحوی رابطه بین سلامت روان و عزت نفس بالا را لازمه ی سلامت روانی خوب و مثبت و ارتباط آن ها با اضطراب امتحان پرداخته شود.

بیان مسأله

یکی از اهداف مهم دانشگاه ها رشد ابعاد گوناگون روان شناختی در همه جنبه های جسمانی، ذهنی، روانی و اجتماعی است به طوری که رشد شناختی و روانی به عنوان بخشی از فرآیند آموزش و پرورش مورد تأیید قرار گرفته است زیرا سلامت روانی دانشجویان می تواند نقش مهمی در رشد و بالندگی جامعه و عملکرد تحصیلی دانشجویان ایفا نمایند. دانشجویان دانشگاه به محض ورود به دانشگاه استرس های زیادی را تجربه می کنند که می توانند نقش عمده ای در افت تحصیلی آن ها داشته باشد با استرس های تحصیلی دانشجویان اغلب استرس های هیجانی را تجربه می کند که ممکن است با روابط خانوادگی و مسئولیت پذیری آن ها تعارضات مرتبط با برخورد بین نقش جنسیتی و توقعات دانشگاهی مرتبط از جمله متغیرهای مهم که با پیشرفت تحصیلی رابطه دارد اضطراب امتحان است.

در طول یک قرن گذشته بسیاری از روان شناسان اتفاق نظر دارند که انسان نیازمند عزت نفس است در ادبیات روان شناختی مطالب فصلی درباره ی عزت نفس وجود دارد و تا امروز تحصقیقات و مطالب زیادی درباره ی عزت نفس و ارتباط آن با متغیرهای دیگر انجام شده که اساس آن ها این مطلب را تأیید می کند که عزت نفس بالا از عوامل مهم و مؤثر در سلامت روانی و عزت نفس پلین از عوامل مستعد کننده ی ناراحتی های روانی می باشد.

سلامت روان می تواند به اضطراب امتحان دانشجویان تأثیر بگذارد. در سال های اخیر در کشورها به اهمیت این موضوع پرداخته شده است و نمود آن را می توان در بهبود و اوضاع بیمارستان های روانی و به کاربردن روش های صحیح در پیشگیری مشاهده می شود برخی از تحقیقات نشانگر تأثیر مثبت سلامت روان بر پیشرفت تحصیلی می باشد آموزش راهکارهای بهبود سلامت روان و افزایش عزت نفس می تواند رفتارهای مناسب برای کاهش اضطراب امتحان دانشجویان داشته باشد بنابراین این تحقیق بررسی رابطه بین عزت نفس و سلامت روان در اضطراب امتحان دانشجویان می باشد می کوشد به این سؤال پاسخ دهد که آیا بین عزت نفس و سلامت روان در اضطراب امتحان رابطه ی معنادار وجود دارد.

اهمیت و ضرورت پژوهش

اضطراب امتحان مسأله ای است که در سالیان اخیر مورد توجه ویژه ای قرار گرفته است نوشته ها و پژوهش های انجام شده در این سال ها دلالت بر اهمیت این پدیده دارد این پدیده غالباً به ارزیابی شناختی منفی،واکنش های فیزیکی نامطلوب افت تحصیلی منجر می شود و نقش مخرب و بازدارنده ای در سلامت روانی و عزت نفس دانشجویان ایفا می کند(ساراسون 1075- نقل از گلپور 1385) بنابراین اهمیت و حساسیت موضوع پژوهش می تواند انگیزه ی خوبی برای انجام این تحقیق باشد زیرا نقش سلامت روان و عزت نفس در اضطراب امتحان در پژوهش های قبلی مورد بررسی قرار نگرفته است انجام این پژوهش و نتایج آن می تواند مراکز مشاوره ی دانشجویان را در شناساندن متغیرهای روانی شناختی مهمی که با اضطراب امتحان و عملکرد تحصیلی پایین دانشجویان در ارتباط باشد یاری نماید تا این مراکز بتواند نقش مؤثرتری در کمک به دانشجویان دانشگاه داشته باشند.

علاوه بر این نتایج این نوع تحقیقات می تواند راهگشایی باشد برای پژوهشگران و دانشجویان روانشناسی که در این زمینه به تحقیق خواهند پرداخت.

اهداف پژوهش

الف)اهداف کلی

هدف کلی این پژوهش بررسی رابطه ی عزت نفس و سلامت روان در اضطراب امتحان دانشجویان پسر رشته ی روان شناسی دانشگاه می باشد.

ب)اهداف جزئی

اهداف جزئی این پژوهش عبارتند از:

1-تعیین رابطه ی عزت نفس با اضطراب امتحان در دانشجویان

2-تعیین رابطه ی سلامت روان با اضطراب امتحان در دانشجویان

3-تعیین رابطه ی سلامت روان و عزت نفس در دانشجویان

4-تعیین رابطه ی سلامت روان با عملکرد تحصیلی دانشجویان

فرضیه های پژوهش

فرضیه های این تحقیق عبارتند از

1-بین عزت نفس با اضطراب امتحان در دانشجویان رابطه معنادار وجود دارد

2-بین سلامت روان با اضطراب امتحان در دانشجویان رابطه ی معنادار وجود دارد.

3-بین سلامت روان وعزت نفس در دانشجویان رابطه ی معنادار وجود دارد.

تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها

اضطراب امتحان

ساراسون (1975) اضطراب امتحان را نوعی خود اشتغالی می داند که با خود کم انگاری و تردید درباره ی توانایی های خود مشخص می شود و غالباً به ارزیابی شناختی فنی از خود، عدم تمرکز حواس، واکنش های فیزیولوژیکی نامطلوب و ناخوشایند در موقعیت اطلاق می شود که حداقل یک سال از زمان شروع آن گذشته باشد و تاکنون اقدامات روانی درمانی و یا دارو درمانی برای کاهش آن انجام نشده است منظور از اضطراب امتحان میزان نمره ای است که دانشجویان از پرسش نامه ی اضطراب امتحان اپسیل برگر به دست می آورند مقیاس اندازه گیری در این متغیر فاصله ای می باشد.

عزت نفس

عزت نفس معمولاً به عنوان ارزشیابی شخص از ارزشمندی خویش تعریف می‌شود افرادی که عزت نفس بالایی دارند خودپذیرا و خود ارزشمند هستند. روانشناسان اجتماعی عزت نفس را ارزیابی مثبت و منفی از خود می‌دانند به طوری که فرض می شود عزت نفس تا حدودی با ثبات است عزت نفس یا همان خود بزرگواری یکی از خصوصیات مهم واساسی شخصیت هر فردی را تشکیل می‌دهد(شاطرلو،1386). 

سلامت روان

سازمان بهداشت جهانی (2004) سلامت روانی را به عنوان حالتی از بهزیستی که درآن فرد توانمندی خود را شناخته از آنها به نحو موثر و مولد استفاده کرده و برای اجتماع خویش مفید است تعریف می‌کند. به طور کلی بهداشت روانی ایجاد سلامت روان به وسیله پیشگیری از ابتلا به بیماری‌های روانی، کنترل عوامل موثر بروز آن، تشخیص زودرس، پیشگیری از عوامل ناشی از برگشت بیماریهای روانی و ایجاد محیط سالم در برقراری روابط صحیح انسانی است(میلانی فرد، 1386).

تعریف عملیاتی

سلامت روانی

میزان نمره ای است که آزمودینهای از پرسشنامه 28 ماده ای سلامت روان(GHQ) کسب نمایند.

عزت نفس

میزان نمره ای است که آزمودینهای از پرسشنامه عزت نفس کوپر اسمیت کسب نمایند.

اضطراب امتحان

میزان نمره ای است که آزمودینهای از پرسشنامه اضطراب امتحان اسپیل برگر اسمیت کسب نمایند

فصل دوم

عزت نفس

   یکی از موضوعات مهم مورد توافق نظریه پردازان روانشناسی عملکرد مهم "خود1  " در فرآیند شخصیت2 است. اگر چه امروزه، این نظریه پردازان در مورد کانونی بودن "خود" و اهمیت آن در فرایند شخصیت توافق دارند، دیدگاههای مختلف روان شناسی تعاریف مختلفی از "خود" ارائه می دهند. در زمانهای مختلف توجه به خود دستخوش تغییراتی گشته است. اگر چه در بعضی از زمانها مطالعات روی "خود مورد غفلت قرار گرفته اند، در دهه های اخیر این مفهوم بار دیگر مورد توجه فراوان روان شناسان قرار گرفته است.