خلاصه پایان نامه تصرف عدوانی و مقایسه آن با خلع ید در نظام حقوقی ایران
حقوق خصوصی
چکیده:
با عنایت به حقوق و قوانین موضوعه ایران مقوله تصرف عدوانی به عنوان یکی از مواردسه گانه دعاوی تصرف مورد پذیرش قانونگذار واقع شده و شرایطی برای تحقق آن پیش بینی شده است .در مقوله تصرف عدوانی سبق تصرف خواهان، لحوق تصرف خوانده و عدوانی بودن تصرف لاحق، شرط است. اگر یکی از ارکان سه گانه مزبور موجود نباشد، تصرف عدوانی تحقق نیافته است.
به تعبیری ساده تر تصرف عدوانی خارج شدن مال غیر منقول از یدمالک، بودن رضایت او یا بدون مجوز قانونی است.
شخصی که مال غیر منقول او توسط دیگری، موردتصرف قرارمیگیرد؛ به عنوان خواهان میتواند در مرجع صالح اقامه دعوی نماید. در این صورت اگر خواهان بتواند ادعای خود را به اثبات رسانده و حاکم دعوی شود، ملک از ید متصرف لاحق خارج شده و به صاحب اصلی آن (متصرف سابق) که مدعی دعوی است مسترد میگردد.
دعوی تصرف عدوانی همانند بعضی دعاوی دیگر مثل ترک انفاق و صدور چک بلامحل هم جنبهجزایی و هم جنبه حقوقی دارد. صاحب حق، میتواند به دو صورت حقوقی یا کیفری طرح دعوی نموده و خواستار رفع تصرف متصرف لاحق باشد. ماده 158 ق.ا.د.م به تعریف مقوله تصرف عدوانی پرداخته است در همین راستا آنچه حائز اهمیت است اینکه ماده 308 ق.م در یک دید کلی استیلای بر مال غیر به صورت عدوانی را غصب قلم داد نموده و این دو عنوان قانونی (تصرف عدوانی و غصب) به لحاظ برداشت های مختلف از معانی و مفاهیم حدوث اختلاف نظرها شده است در این تحقیق سعی کرده ایم با پرداختن به جنبه عملی و نظری رفع تصرف عدوانی و خلع ید نقاط افتراق و اشتراک این دو مقوله حقوقی را بررسی کرده و راه و روش عملی طرح دعاوی رفع تصرف و خلع ید را بار دیگر یادآور شویم.باشد که لااقل مورد استفاده تازه واردان به عرصه وکالت و مشاغل حقوقی قرار گیرد.
واژگان کلیدی
تصرف عدوانی – لحوق تصرف – سبق تصرف – امارهید – ضمان – استیلا – غصب
مقدمه
در تمامی نظام های حقوقی تجاوز و تعدی به اموال و تصرفات افراد جامعه با منع قانونی مواجه بوده و قانونگذاران در حمایت از حقوق اشخاص تدابیری را در این راستا اندیشیده و قوانینی را در جهت حفظ و حمایت از اموال و دارائی و حقوق شهروندان تصویب نموده اند. با این حال در عمل عده ای از افراد تحت شرایطی به حقوق دیگران تجاوز نموده و باعث به هم خوردن نظم و تعادل جامعه می شوند. ممکن است یکی از این تجاوزات تصرف و استیلای بر مال دیگران باشد.
در قوانین ایران تصرف اموال غیر در قوانین متعدد مورد توجه قانونگذار قرار گرفته و عناوینی نظیر تصرف عدوانی و غصب و ممانعت از حق و مزاحمت و ... در مواد مختلف تبیین و تشریح شده اند. تصرف عدوانی نه تنها از نظر اخلاقی و مبانی شرعی و فقهی ما بسیار قبیح و ناپسند قلمداد شده است بلکه از منظر قانونی نیز برای متصرف عدوانی که مال غیر منقول دیگری را بدن رضایت او و یا بدون مجوز قانونی تصاحب می نماید علاوه بر رد مال، مجازاتی نیز در نظر گرفته شده است در دعوی تصرف عدوانی مدعی ثابت می نماید که مال مورد مناقشه پیش تر تحت تصرف او بوده است و مدعی علیه بعدا به صورت عدوان مال را از تصرف او خارج ساخته و به ان استیلا یافته است در مورد مقوله غصب نیز قانون گذار غاصب مال غیر را مکلف بر خلع ید از مال مورد تصرف نموده و صاحب مال را در راستای چگونگی اعاده مال و حقوق از دست رفته خود مورد حکم قرار داده است دراین تحقیق سعی بر این شده است مشخص شود شرایطی که می تواند باعث تحقق تصرف عدوانی و غصب شود و به خواهان حق اقامه دعاوی رفع تصرف و خلع ید بدهند کدامند؟ و تکلیف مراجع قضایی در جهت رسیدگی و صدور حکم در برخورد با این دعاوی چه می باشد؟
از جمله اهداف این تحقیق ترسیم چارچوبی از قواعد و مقررات حاکم بر دعاوی تصرف علیالخصوص مقوله تصرف عدوانی است. چهار چوبی در جهت روشن نمودن چگونگی احقاق حق شخص موردتعدی، نحوه باز پس گیری ملک مورد تصرف همراه با منافع و نمائات و همچنین چگونگی اجبار متصرف (خوانده) به اعاده وضع به حال سابق و تأدیه خسارات احتمالی وارده در صورت اتلاف مال تصرف.
در خصوص دعوی تصرف عدوانی تألیفات زیادی توسط اساتید حقوق به رشته تحریر درآمده است همچنین کتابهای فقهی هم حاوی مطالبی در این خصوص می باشد. ما نیز با استناد به کتب حقوقی و فقهی و همچنین درمواردی با استفادههای جزئی از تحقیقات و مقالات ارائه شده در سایتهای اینترنتی و مجلات و نشریات حقوقی و دیگر منابع موجود ، کار تحقیقی خود را به رشته تحریر در آورده ایم.از مهمترین منابعی که در این کار مورداستفاده قرار گرفت میتوان به تألیف، دعاوی تصرف – غلام رضا طیرانیان. آئین دادرسی مدنی جلد اول – عبدالله شمس، آئین دادرسی مدنی و بازرگانی جلد اول – احمد متین دفتری و دیگر تألیفات اشاره کرد
در اینجا لازم می دانیم که بگویم رساله تحقیقی که تقدیم میداریم قطعا. خالی از اشکال و اشتباه نخواهد بود. ضمن عرض پوزش از محضر استاد محترم،از آن بزرگوار خواهانیم که با گوش زد کردن خطا ها و لغزش هایمان در این اثر ناچیز مارا رحین منت خویش فرمایند.
فهرست پایان نامه تصرف عدوانی و مقایسه آن با خلع ید در نظام حقوقی ایران
فهرست:
چکیده 1
مقدمه 2
فصل اول – کلیات 4
1-1. آشنایی با تعاریف ومفاهیم اصلی 5
1-1-1. مفهوم تصرف 5
1-1-2. مفهوم عدوان 7
1-1-3 . تعریف کلی تصرف عدوانی 8
1-1-3-1. تصرف عدوانی به معنی اخص 8
1-1-3-2. تصرف عدوانی به معنی اعم 8
1-2. قاعده ید (اما ره بودن ید بر مالکیت) 9
1-2-1. مبانی اماره بودن ید. 10
1-2-2. طرق اثبات مالکیت فعلی 11
1-2-3. شرایط اعتبار تصرف 13
1-2-3-1. تصرف به عنوان مالکیت باشد. 13
1-2-3-2. تصرف بایدمشروع باشد 14
1-2-4. دعاوی مالکیت و تعارض دلایل 14
1-2-5. تعارض تصرف فعلی و مالکیت سابق 15
1-2-6. نتیجه بحث 18
1-2-7. آثار تصرف 18
1-3. دعاوی تصرف 20
1-3-1. انواع دعاوی تصرف 20
1-3-1-1. تصرف عدوانی 21
1-3-1-2. ممانعت از حق 21
1-3-1-3. دعوی مزاحمت 21
1-3-2. تفاوت تصرف عدوانی با دعوی ممانعت از حق 22
1-3-3. تفاوت تصرف عدوانی با دعوی مزاحمت 22
1-3-4. قواعدمشترک بین دعاوی تصرف 23
فصل دوم – معرفی دعوای تصرف عدوانی 25
2-1. شروط تحقق تصرف عدوانی 26
2-1-1. خروج ملک از تصرف خواهان 26
2-1-2. سبق تصرف خواهان 26
2-1-2-1. شروع سبق تصرف 27
2-1-2-2. مدت تصرف نسبت به خواهان 28
2-1-3 . لحوق تصرف خوانده 30
2-1-3-1. مدت تصرف خوانده 31
2-1-4. عدوانی بودن تصرف خوانده 33
2-2. اوصاف تصرف خوانده 34
2-2-1. شرط خروج مال بدون رضایت متصرف سابق یا به غیر وسیله قانونی مصرح در م 161 34
2-2-1-1. نکته اول در ارتباط با این ماده 34
2-2-1-2. نکته دوم در ارتباط با این ماده 34
2-2-2. خصوصیات مال مورد تصرف 35
فصل سوم – کیفیت ضمان در دعوی تصرف عدوانی 38
3-1. مفهوم ضمان و انواع آن 39
3-1-1. مفهوم ضمان 39
3-1-2. اقسام ضمان 39
3-2. ضمان قهری 40
3-2-1. تعریف ضمان قهری 40
3-2-2. مواردضمان قهری 40
3-2-3 . بررسی غصب به عنوان یکی از موارد ضمان قهری به علت تشابه زیاد آن با تصرف عدوانی 41
3-2-4. تطبیق م 308 ق.م با م 158 ق ا.د.م 43
3-2-5. یدضمانی در تصرف عدوانی وغصب 45
3-2-6 . ترتّب ایادی 47
3-2-7. تفاوتهای غصب و تصرف عدوانی 50
3-3. قاعده علی الید 52
3-3-1. تعریف قاعده علی الید 52
3-3-2. تفاوت قاعده ید با قاعده علیالید 53
فصل چهارم – مقررات مختص دعوی تصرف عدوانی 54
4-1. تکلیف آثار و بقایای تصرف عدوانی 55
4-1-1. تکلیف ابنیه احداثی و اشجار غرس شده و تأسیسات 56
4-1-2. تکلیف زراعت و آثار تخریبی 56
4-1-2-1. زراعت 56
4-1-2-2. آثار تخریبی 57
4-1-2-3. حکم رفع تصرف 57
4-2. تصرف عدوانی از نظر جزایی 59
4-2-1. ارکان تشکیل دهنده جرم تصرف عدوانی 59
4-2-1-1. رکن قانونی 59
4-2-1-2. رکن مادی 60
4-2-1-2-1. اول – فعل مرتکب 60
4-2-1-2-2. موضوع جرم 60
4-2-1-2-3. مال متعلق به غیر 61
4-2-1-2-4. نتیجه مجرمانه 61
4-2-1-3. رکن معنوی 61
4-2-2. نحوه رسیدگی به جرائم مندرج در ماده 690 ق.م.ا و مجازات مرتکب 85
فصل پنجم – نتیجهگیری 63
5-1. نتیجه گیری 64
5-2. پیشنهادات 66
فهرست منابه و مآخذ .
منبع:
کتب حقوقی
1 . امامی -دکتر سید حسن – 1382-حقوق مدنی - نشراسلامیه - جلد اول
2- امامی - دکتر سید حسن – 1383- حقوق مدنی - نشراسلامیه - جلد دوم
3- شامبیاتی - دکتر هوشنگ – 1382- جرایم علیه اموال و مالکیت - نشر ژوبین مجد
4- شمس - دکتر عبدالله – 1380 -آئین دادرسی مدنی - نشر میزان ،تهران - جلد اول
5- شکری رضا وقادر سیروس - 1384 - شر ح قانون مجازات اسلامی - ناشرمهاجر
6-طیرانیان - دکتر غلامرضا – 1376- دعاوی تصرف - کتابخانه گنج دانش
7- کاتوزیان - دکتر ناصر - 1380 - مقرمه علم حقوق - شرکت سهامی انتشار
8- کاتوزیان - دکتر ناصر - 1379 - حقوق مدنی اموال و مالکیت - شرکت سهامی انتشار
9- کاتوزنان - دکتر ناصر – 1380- حقوق مدنی - سهامی انتشار - جلد اول
10- جعفری لنگرودی- دکتر محمد جعفر – 1378- ترمینولوژی حقوق - گنج دانش
11-متین دفتری- دکتر احمد – 1381 - آئین دادرسی مدنی و بازرگانی - مجد -جلد اول
12- رسانیی نیا - ناصر – 1376 - حقوق مدنی - نشر آوای نور - چاپ 1376
کتب فقهی
13- امام خمینی - تحریر الواسیله- 1369- نشر دارالعلم - قم - جلد سوم
14- شهید اول - لمعه دمشقیه - 1373- نشر دارالفکر - جلد دوم
15- لطفی - دکتر اسدالله - 1383 - قواعد فقه مدنی - انتشارات سمت
16- محمدی - ابوالحسن – 1374-قواعد فقه - موسسه نشر یلدا
17- محقق داماد - سید مصطفی - 1383 - قواعد فقه بخش مدنی نشر علوم اسلامی
18- مکارم شیرازی - آیت الله ناصر – 1379 - رساله توضیح المسائل مشهد بارش
پایان نامه
19- نوردیده- محمدرضا- 1377- ماهیت حقوقی غصب در قانون مدنی ایران و فقه اسلامی- دانشگاه آزاد تبریز
قوانین و لغتنامه
20- دهخدا – علی اکبر – لغتنامه دهخدا – انتشارات مجلس شورای اسلامی – 1335
21- مجموعه قوانین.
.