پایان نامه کارشناسی ارشد علوم گیاهی(M.S )
چکیده :
در این تحقیق مواد طبیعی و اسید های چرب موجود در بافت کبد و عضله های کفشک
( cynoglossus macrolepidotus ) معروف به زبان گاوی با استفاده از روش bligh and dyer ) استخراج گردید .
برای شناسایی این مواد ابتدا کلروفرم که به عنوان حلال مورد استفاده قرار گرفته بود توسط دستگاه rotary evaporator تبخیر و سپس مواد در –n هگزان حل گردید و به دستگاه GC-MS تزریق شد . با استفاده از کروماتوگرام جرمی و طیف های جرمی بدست آمده مواد طبیعی و اسیدهای چرب بافت کبد و عضله با محاسبه اندیس کواتس و مقایسه آنها با اندیس کواتس استاندارد و نیز بررسی داده های طیفی ( GC-MS ) و مقایسه آنها با داده های استاندارد موجود در مراجع (Eight-peak ) شناسایی گردید .
در کبد یازده ترکیب شناسایی شد که به palmitic acid با 98/14 درصد بیشترین مقدار می باشد . سایر ترکیبات شناسایی شده در کبد شامل oleic acid (30/12درصد) ، 1,3-cycloocta diene (97/7درصد) ، (E,E,E) 1,4,8-dodecatiene (75/5 درصد)، q-hexadecanoic acid (39/5درصد)، 5,8,11,14-eicosatetranenoic acid (08/4درصد) ، heptacosane (77/1درصد)،3-heptadecan-5,yne (24/1)،my ristic acid (66/5درصد)می باشد . ترکیبات شناسایی شده در بافت عضله شامل plamitic acid (15/4درصد) ، methyl eicosa-5,8,11,14,17-pentanoat (51/23درصد) ،stearic acid (35/8درصد) ، oleic acid(68/5درصد) ، nanan(74/6درصد) ، decane(06/3درصد) می باشد .
مقدمه :
اسیدهای چرب اشباع نشده با چند پیوند دو گانه ( PUFA-poly unstrated fatty acids) از نوع اسید های چرب omega-3 و اسیدهای چرب omega-6 جزو اسیدهای چرب ضروری برای بدن انسان هستند که بدن انسان توانایی ساخت این اسیدهای چرب اشباع نشده را ندارد و باید از طریق مواد غذایی تامین گردد .
اسیدهای چرب omega-3 بیشتر در بدن ماهی و بخصوص ماهی های روغنی مثل شاه ماهی ، ماهی خال مخالی، ساردین ، پلیچارد، ماهی آزاد و ماکرل یافت می شود .
اسیدهای چرب امگا 3 شامل (ALA) Alpha – linolenic acid و دو مشتق آن با اسامی Decoshexaenoic acid(DHA) و Eicosapentaenoic acid(EPA)
می باشند .
در بدن ماهی ALA از طریق فعل و انفعالات بیوشیمیایی EPA , DHA تبدیل می گردد . مشابه همین امر در بدن انسان نیز رخ می دهد اما آنچه حائز اهمیت است این است که ALA در بدن وجود نداشته و ساخته نمی شود ، بنابراین بایستی از طریق مواد غذایی(مثل ماهی و روغن ماهی که یکی از منابع سرشار اسیدهای چرب امگا 3 است ) به بدن برسد و همین نکته نشانگر ضرورت مصرف ماهی و غذاهای دریایی می باشد . [12] .
DHA برای عملکرد مغز، چشم و سیستم تولید مثل پستانداران ضروری است و تحقیقات اخیر نشان می دهد که وجود آن به میزان کافی در بدن باعث تعادل خلق و داشتن روحیه مثبت می گردد .
EPA برای ساخته شدن پروستاگلایدینهای ضروری برای عملکرد صحیح سیستم قلب و عروق حیاتی هستند و در ساختمان غشای سلولی نیز شرکت می کنند .
اسیدهای چرب غیراشباع امگا 6 در روغن های گیاهی مثل روغن آفتابگردان، روغن کنجد و روغن ذرت ، سویا و .. یافت می شود [25] .
اسیدهای چرب امگا 3 بازنجیر کوتاه به نام اسید آلفا لینولینک در روغن های گیاهی خاصی مثل روغن برزک(کتاب) ، روغن کلزا(کانولا) و روغن گردو یافت می شود[31].
اگر چه برخی از دانشمندان معتقدند بدن انسان مقادیری از امگا 3 موجود در روغن های گیاهی را نیاز دارد[21] .
ماهی یک منبع مهم است . گوشت ماهی منبع مهم پروتئینی و چربی به شمار می رود و در مقایسه با سایر گوشت ها هضم راحتی دارد . روغن ماهی غنی از ویتامین های D,A بوده و کبد ماهی یک منبع عظیم از ویتامین هاست . خوردن دو تا سه وعده ماهی در غذای هفتگی بسیار موثر است .
برای استخراج چربی ها و از جمله اسیدهای چرب از بافت های موجودات روشهای مختلفی وجود دارد که از جمله آن ها می توان به روش استخراج لیپیدها با مخلوطی از هگزان و ایزوپروپانل ، روش ستون خشک ، روش Bligh and dyer و...اشاره کرد .
در این پژوهش از روش Bligh and dyer استفاده گردیده است [20] .
هدف از انجام این بررسی گامی در جهت شناخت ترکیبات طبیعی موجود در بافت عضله و کبد گونه ای از ماهیان خلیج فارس بنام ماهی کفشک با نام محلی زبان گاوی و نام انگلیسی (largescale tonguesole) بوده است .
فصل اول
کلیات
1-1 هدف
در سالهای اخیر تحقیقات وسیعی در مورد اثر تبلیغات استفاده از ماهی و روغن ماهی انجام گرفته است .
نتیجه این مطالعات اثرات مفید آن را در بهبود و یا پیشگیری بسیاری از بیماریها و نارسایی ها اثبات می کند .
این اثرات مثبت به دلیل وجود اسیدهای چرب اشباع نشده با چند پیوند دو گانه PUFA-(poly unsaturated fatty acdis) از نوع اسیدهای چرب امگا 3 و اسیدهای چرب امگا 6 در ماهی می باشد .
این اسیدها جزو اسیدهای چرب ضروری برای بدن انسان هستند که بدن انسان توانایی ساخت این اسیدهای چرب اشباع نشده را ندارد و باید از طریق مواد غذایی (مصرف ماهی و آبزیان ) تامین گردند .
از فواید و خواص ماهی و روغن ماهی می توان به موارد زیر اشاره کرد :
پیشگیری از بروز بیماری های قلبی و عروقی
افزایش تمرکز و یادگیری
اثرات مفید بر سیستم مغز و اعصاب
اثرات مثبت در افراد مبتلا به سرطان
کاهش ابتلا به بیماریهای التهابی مانند آرتریت روماتویید، آسم،پسوریازیس،اگزما،انواع آلرژی ها و...
کاهش سردردهای عروقی و بیماری های کلیوی
کاهش خطر سکته مغزی ، قلبی و انسداد رگ ها
کاهش درد و سختی مفاصل در بیماریهای رماتیسم مفصلی
درمان خشکی چشم
کمک به کاهش وزن بدن(امگا 3 باعث بهبود بخشیدن به عملکرد تک تک سلولهای بدن می شود . )
کمک به گردش خون و ممانعت از لختگی خون در رگ ها
با تحریک تشکیل کلاژن موجب شادابی پوست می شود.
اثرات مثبت روی سلولهایی که بوسیله نیکوتین در افراد سیگاری از بین می روند .
کاهش افسردگی در افراد
افزایش قدرت سیستم دفاعی بدن
تمامی عوامل ذکر شده و رشته تحصیلی ، نگارنده را بر آن داشت که پژوهش حاضر را در راستای شناسایی مواد طبیعی موجود در کبد و بافت عضله ماهی کفشک زبان گاوی (cynoglossus macrolepidotus) را به انجام رساند تا از این طریق سهم کوچکی در تضمین سلامتی هموطنان خود داشته باشد .
1-2 پیشینه تحقیق
روغن ماهی منبع سرشاری از اسیدهای چرب غیر اشباع(PFUA) و ویتامین های محلول در چربی است و دارای خواص دارویی و صنعتی قابل توجهی می باشد . کاربردهای این روغن تا قبل از سال 1956 میلادی بیشتر در موارد صنعتی از قبیل صنایع چرم ، صابون ، رنگ ، مارگارین و... بوده است ولی از آن زمان به بعد با پی بردن به ارزش دارویی روغن ماهی تحقیقات وسیعی در زمینه آن انجام گرفته است . وجود اسیدهای چرب غیراشباع به خصوص از خانواده -3 و ویتامین های محلول در آن باعث شده که این روغن نقش مهمی در درمان بیماریهای قلبی و بعضی از سرطان ها ، درد مفاصل ، آسم و... و به طور کلی افزایش سیستم دفاعی بدن در مقابل بیماریها داشته باشد .
در سال 1958، مطالعات Zutphen اولین سری مطالعاتی بود که رابطه معکوس بین مصرف ماهی و بیماری های قلبی را نشان داد .
(daviglus , M.L.,1997,Hu,F,B.,etal.,2003,Dolecek,T.A.,1991)
Gurr در سال 1993 در انگلستان به بررسی توصیفی تاثیر اسیدهای چرب -3روی چربی های خون پرداخته است . مهمترین تاثیر اسیدهای چرب -3 روغن ماهی ، کاهش دادن VLDL پلاسما می باشد . چون این ذرات غنی از تری گلیسیرید هستند بنابراین تاثیرعمده اسیدهای چرب -3 روی کاهش غلظت گلیسیرید پلاسما می باشد .(Gurr,M.,1993)
بسیاری از مطالعات دیگر نشان داده اند که مصرف متوسط PUFA از نوع n-3 مقدار تری گلیسیرید پلاسمای بیماران و افراد سالم را پایین می آورد . همچنین تحقیقات نشان داده اند که رژیم غذایی سرشار از MUFA که در روغن ماهی فراوان یافت می شود مقدار کلسترول تام و کلسترول LDL پلاسما را کاهش می دهد اما موجب کاهش HDL نمی شود (Gurr,M.,1993) .
اسیدهای چرب ضروری (EFAS) شناخته شده ترین ترکیبات مفید برای بیماریهای قلبی – عروقی است . در نوامبر 2002، انجمن قلب آمریکا توصیه هایی در خصوص سلامتی بزرگسالانی که حداقل هفته ای دوبار ماهی می خورند ( بخصوص ماهی حاوی مقادیر زیاد DHA,EPA) ، منتشر نمود. (Kris-Etherton,P.M.,etal.,2002.,carroll,D.N., etal.,2002) بیشترین توجه روی اسیدهای چرب ، ناشی از مطالعات انجام گرفته در سال 1975 بر روی اسکیموهای گرینلند بود . محققین مغایرت مصرف زیاد چربی در رژیم غذایی اسکیموها و پایین بودن نرخ بیماریهای قلبی- عروقی را کشف کردند (Dyerberg,J.,etal.,1987) در بررسی و تحقیق انجام گرفته در سال 2001، محققان دریافته اند که جایگزین نمودن 10% از چربی اشباع شده در رژیم غذایی موش صحرایی با روغن گل گاو زبان و روغن نوعی پامچال وحشی(Epo)، اثرات بازدارنده در افزایش کلسترول کل و غلظت کلسترول LDL دارد . ( Fukushima,M.,etal.,2007) .
مطالعات دیگر نشان داده است که مصرف روغن ماهی در کاهش بیماری فشار خون به ویژه در بزرگسالان موثر می باشد .
(Geleijnse,J.M.,et.,2002,Appel,L,J.,1999,Toft,I.,et.,1995)
مقادیر کم اسید چرب امگا-3 در درمان بیماری افسردگی بکار می رود. طی بررسی بعمل آمده در سال 2002، محققین دریافتند که با مصرف یک گرم در روز EPA، افسردگی طویل المدت بیماران بهبود می یابد .
(peet,M.,eral.,2002,maes,M.,etal.,1999,Nruinsma,k.,A.,etal.,2000)
عوارض پوستی نظیر اگزما، التهابات پوستی نشان داده اند که با اسیدهای چرب ضروری (EFA) ، به ویژخ GLA ( گامالینولینگ اسید) قابل درمان هستند .
(chung,s.,etal.,2002,horrobin,D.F.2000) مکانیسم عمل GLA در جهت کمک به عوارض پوستی ناشناخته است . تحقیقات انجام گرفته در دانشگاه Inha کشور کره ؛ روشن ساخت که استفاده از Epo (روغن ماهی پامچال وحشی) التهاب و زخم های پوستی را بهبود می دهد . لذا محققین به این نتیجه رسیدند که ماده GLA موجود در EPO احتمالا با سیستم ایمنی بدن در ارتباط است . (Yoon,s.,ETAL.,2002) .
امگا-3 در معالجه بیماران روانی نیز بسیار موثر است . محقیقن در تحقیقات دیگر به این نتیجه رسیده اند که LCPUFAS ( اسیدهای چرب اشباع نشده با زنجیر طولانی) برای رشد و پیشرفت کودکان نیز ضرروی است . حتی در بزرگسالان تحقیقات کلینیکی نشان داده است که Lcpufas در جلوگیری از خونریزی مغزی ، حفاظت و سلامت بیشتر مغز و بزرگتر شدن آن دخالت دارد . (lavque,E.,etal.,2002) .
غیر از EFAS ( اسیدهای چرب ضروری)، چربی های دیگری نیز هستند که برای سلامتی انسان مفیدند . CLA(اسیدهای لینولئیک مزدوج) از نظر ساختاری شبیه به لینولئیک اسید (LA) از خانواده امگا-6 است ، اگر چه CLA دو پیوند دوگانه دارد که در موقعیت های مختلفی قرار دارند . LA دو پیوند دوگانه در موقعیت کربنهای 9و12 از طرف دم دارد .
دو ایزومر فعال CLA پیوندهایی در Trans-11.cis-9 و trans-10 و cis-12 دارد.
CLA شامل اثرات بیولوژیکی فراوانی است . مطالعات در جانوران و انسان ها نشان داده است که جایگزینی CLA باعث کاهش چربی بدن و افزایش مقدار عضلات کم چرب می شود. افزایش عضلات کم چرب ، یکی از بارزترین ویژگی های افراد ورزشکار است . CLA توانایی سلولهای چربی را برای بالا بردن چربی خون کاهش می دهد و مانع از تشکیل سلول های چربی دیده می شود. اسید لینولئیک مزدوج نیز به سوختن چربی ها تا حد زیادی کمک نموده و این امر منجر به کاهش چربی و افزایش مقدار ماهیچه ها می گردد
(Blankson,H.,et al.,2002) .
CLA در درجه اول یک معرف بازدارنده شیمیایی ، در جلوگیری از بیماری سرطان سینه است جنبه مثبت دیگری از CLA ، تاثیر بر متابولیسم چربیها است . محققان با تحقیقات انجام شده در موش های صحرایی دریافته اند که CLA در رژیم غذایی ، غلظت چربیهای کبد را از طریق پایین آوردن سنتز تری گلیسریدها و افزایش اکسیداسیون اسیدهای چرب کاهش داده است .
(rahman,S.M.,et al.,2002)
مغز یکی از اندام هایی است که نیاز به اسید چرب غیر اشباع امگا- 3 دارد . بافت این اندام به ویژه غنی از DHA است ، که ارتباط نزدیکی بین مصرف این اسید چرب و رسوباتش در غشاء سلولی نشان می دهد .
(rapoport,S.I.,etal.,2007)
با توجه به اثرات مفید و سودمند و توصیه می شود مادران آینده ، ماهی را در رژیم غذایی شان به عنوان منبعی از اسیدهای چرب غیراشباع وارد نمایند .
(koletzko,B.,etal.,2007 ) .