پایان نامه رنگ در نشانه (پیکتوگرام)

پایان‌نامه کارشناسی رشته گرافیک

چکیده

رساله حاضر در مورد رنگ در نشانه (پیکتوگرام) می‌باشد. در فصل اول سعی کرده‌‌ام مطالبی در مورد مفهوم کلی رنگ بیاورم واینکه دنیای تصویری ما از دو عنصر مهم تشکیل شده است که عبارتند از:

فرم «شکل» و رنگ که هر کدام لازم و ملزوم یکدیگرند.

و به صورت کلی در مورد رنگ در روانشناسی و نقش وکاربرد هشت رنگ در روانشناسی را آورده‌ام و به صورت گذرا در مورد رنگ در بین ملل مختلف و رنگ در تبلیغات و هنر اشاره کرده‌ام.

و در فصل دوم مبحث رنگ در هنرهای تجسمی طرح و به نقش رنگ در نقاشی، گرافیک، معماری و کامپیوتر پرداخته‌‌ام.

در فصل سوم مبحث رنگ در گرافیک را بازتر کرده و در مورد زیرشاخه‌های رشته گرافیک، جایگاه و کاربرد رنگ در آن توضیح داده، به صورت خلاصه و گذرا اشاره کرده‌‌ام. و بالاخره در فصل آخر و فصل چهارم از رساله به کاربرد رنگ در نشانه (پیکتوگرام) به صورت مفصل پرداخته‌ام و ابتدا تاریخچه‌ای از نشانه و انواع نشانه و پیکتوگرام، را که نشانه‌ای تصویری است و شکل گرافیکی ساده شده است. بصورت واضح مشخص‌کننده منظور و هدف خاص می‌باشد و بهترین زبان ارتباطی است که بصورت علامت تصویری در جهان مورد استفاده تمام کشورهایی که زبانهای مختلف دارند قرار می‌گیرد. سپس انواع پیکتوگرام و کاربرد آنها و همچنین ویژه‌گیهای کاربردی رنگ در پیکتوگرام را ذکر و در آخر رساله نتیجه‌گیری کرده، با توجه به اینکه منابع فارسی موجود در مورد موضوع رساله‌ام را بیشتر رساله‌ها و پایان‌‌نامه‌های تحصیلی تشکیل میدادند و حتی خیلی از اوقات پیرامون برخی نکات مطلب مکتوب وجود نداشت تلاش نمودم با مراجعه به منابع تصویر لاتین و جستجوی میدانی جبران این نقیصه را بنمایم و سعی‌ام بر این بود که توانسته باشم منبعی مناسبی در مورد این موضوع ارائه داده باشم.

پیشگفتار

انسان موجودی است اجتماعی، چنانکه از بدو خلقت همواره درصدد آن بوده تا با همنوعان خود ارتباط برقرار کند اما از آن جهت که قادر به سخن گفتن نبود بنابراین بوسیله حرکات دست و علائمی که از این طریق نمایش می‌داد با افراد و اشخاص اطراف خود ارتباط برقرار می‌کرد. سپس زمانی رسید که شروع به انتقال این حالات و علائم بر روی دیواره غارها نمود. بدین‌گونه که تصاویری از آنچه که مورد نظر وی بودند را ترسیم می‌نمود تا بتواند مفهوم خود را برساند اما در پاره‌ای از موارد این تصاویر نمی‌توانستند کمک وی باشد. چنانکه برای بیان احساسات و برخی از مسائل دیگر مجاب به اختراع خط و زبان گردید اما آثاری که مربوط به هزاران سال قبل می‌باشند و بر دیواره غارها همچنان منقوش هستند یکی می‌باشند بین بشر ابتدایی وانسان امروزی بدین‌گونه که از طریق علائم ما می‌توانیم به بسیاری از امور آنروز پی ببریم. از این نکته مشاهده می‌شود که گرچه خط و زبان اختراع شده‌اند اما محدودیتهایی که این دو دارا می‌باشند را در تصاویر مشاهده نمی‌کنیم همچنانکه امروز ما می‌توانیم به نوشتارهای تصویری انسانهای اولیه آگاهی یابیم اما حتی در جهان پیشرفته امروزی به هنگام مسافرت از یک نقطه جهان به نقطه دیگر اگر قرار بر تکیه به زبان و خط باشد، نه‌تنها نمی‌‌توانیم با انسانهای عصر خود ارتباط برقرار کنیم بلکه مشکلات عدیده بی‌شماری را پیش روی خود خواهیم داشت که معلول همین نقص در ارتباط می‌باشد. چنانکه پیشتر مطرح شد نیاز به صحبت کردن و ارتباط برقرار کردن در بشر ابتدائی بعدها باعث اختراع خط و الفبا و علائم ... شد واین اختراعات مرحله به مرحله پیشرفت نمود و با متحد شدن انسان اختراعات نیز گسترش یافتند و انسان گام به گام پیشرفت نمود تا به این نقطه از زمان با وجود امکانات بی‌شمار رسید.

در این راستا هنر نیز دارای ابعاد گوناگونی شد که گرچه به نسبت ظاهر و صورت اولیه خود بسیار متفاوت است اما همچنان ریشه در نقطه تولد خود دارد. این پیشرفت و گسترش تا این حد ادامه یافته که از دیواره ‌ غارها به شکل کنونی خود رسیده و دارای مختصات خاص خود و متخصصان مختلف گشته است و به شاخه‌ها و رشته‌های مختلفی تقسیم گشته. گرافیک یکی از این شاخه‌ها می‌باشد که با وجود آنکه به ظاهر هنری نوپاست اما در حقیقت دارای سابقه بس کهن است.

چرا که تمامی علائم و تصاویری که در ابتدای تاریخ هنر یافت شده‌‌اند آثار گرافیکی بوده‌اند که در اختیار بشر اولیه قرار داشته‌اند همچون علائم وتصاویر منقوش بر دیواره ‌ غارها که برای ارتباط برقرار نمودن آنها مورد استفاده بوده‌اند و ما نیز با تکیه به این علائم، اطلاعاتی پیرامون نوع زندگی و محیط زندگی آنها به دست می‌آوریم. بنابراین می‌توان گفت که علامت در عمل نوعی ارتباط است آنچنانکه ما نیز امروزه متکی به این علائم و نمادها می‌باشیم. اما به گونه‌ای کاملا متفاوت از همتایان اولیه آنها، این علائم و نشانه‌ها که در ابتدا صرفا بیانگر مفاهیم خاصی بوده‌اند با گذشت زمان دارای قواعد و چهارچوبی گشته‌‌اند و نیز دارای انواع مختلی شده‌اند که پیکتوگرام یک نوع نشانه تصویری می‌باشد که در دنیای کنونی ما استفاده فراوانی دارد و من سعی کرده‌ام در این رساله به انواع پیکتوگرام و خصوصایت آن و کاربرد رنگ در پیکتوگرام بپردازم. که با تکیه بر قواعد و علم مورد نیاز برای آنها تهیه می‌گردند. با توجه به محیط پیرامون خود مشاهده می‌کنیم که علائم نقش به سزایی را در زندگی، ایفا می‌کنند و در هر مکان و موقعیتی می‌‌توانند به منظورهای مختلف یاری‌رسان ما باشند.

مقدمه

هدف از انتخاب عنوان (رنگ در نشانه پیکتوگرام) شناختن مخاطب و ایجاد ارتباط و نفوذ در احساس و اندیشه او می‌باشد. بسیار اتفاق افتاده است که در برابر هشدارهای بصری چراغ و علائم راهنمایی و رانندگی احساس خطر و امنیت کرده‌ایم و همانگونه که علائم ونشانه‌های راهنمایی و رانندگی بعنوان یکی از پایه‌های اصلی و فرهنگ زندگی در اندیشه‌ها نفوذ کرده است، استفاده آگاهانه و منطقی از رنگ نیز در سایر موارد بی‌تأثیر نخواهد بود. چه بسا رنگ بیشتر از هر پدیده دیگری اطراف انسان را احاطه کرده و در تمامی مایحتاج روزمّره اعم از پوشاک، غذا و سایر مواد مصرفی، و غیره بکار گرفته شده است.

در انتخاب و تاثیر رنگ ها بر افراد با توجه به فرهنگ زندگی، تفاوتهای قابل ملاحظه‌ای وجود دارد. یکی رنگ آبی را بر دیگری ترجیح می‌دهد و دیگری رنگ سبز را دوست داشتنی می‌داند.  به درستی نمی‌توان گفت چرا افراد رنگهای مطلوب و محبوب مخصوص به خویشتن را دارند، شاید زمینه‌های ذهنی، تجربه‌ها، تداعی‌ها و حوادث دیگری که در زندگی بزرگسالان بوجود آمده است افراد را به رنگ مشخصی علاقمند یا متنفر ساخته باشد.

الف

هنوز هیچ مجموعه‌ای درباره رنگهای مورد پسند مردم در تمامی کشور‌ها به دست نیامده است و از واکنش افراد جماعات گوناگون در برابر رنگ اطلاع کافی نداریم. بدون شک با شناخت عوامل مؤثر در انتخاب رنگ در بین جوامع مختلف با فرهنگ و نوع محل زندگی و سن اشخاص با توجه به سلامت بدن و روح آنها می‌توان به تأثیر فیزیکی و روانی رنگها نیز پی برد.

سن اشخاص در انتخاب رنگ تأثیری قابل ملاحظه دارد، مثلا رنگهای انتخابی خردسالان با بزرگسالان تفاوت دارد. رنگهای زنده و خالص مورد توجه کودکان قرار می‌گیرد. در صورتی که بزرگسالان رنگهای پخته و ترکیب شده را ترجیح می‌دهند. محل زندگی نیز در انتخاب رنگ مؤثر است ودر مناطقی که هوا آفتابی است نوع انتخاب رنگ اشخاص با مناطق ابری تفاوت دارد و نیز فصول سالانه عاملی است که اشخاص را در برابر سؤال محقق وادار به جوابهایی متناسب با فصل می‌سازد. فرهنگ جامعه در عقیده ‌ انتخاب رنگ بی‌اثر نیست. می‌توان برای تشخیص سلیقه اشخاص به تحقیقات روانی و اجتماعی دست برد، در این تحقیقات مصاحبه و تکثیر پرسشنامه از وسایل تحقیقی به شمار می‌آید، بعد از هر تحقیق می‌توان سلیقه جمعی یا گروهی را دریافت. سلامت بدن و سلامت روح نیز جزء خصایص است. به هر صورت انتخاب رنگی که به وسیله ‌ فردی ابراز می‌شود نوعی انتخاب شخصی است ولی در تعیین رنگ الزاما باید به انتخاب گروه و یا جامعه واقف شد.

ب

باید توجه داشت هر درجه از رنگها که ضعیف یا قوی باشند خصایص و تأثیر ویژه‌ای دارند که خصایص یک رنگ ممکن است در کشورها و جماعت مختلف تأثیر متفاوت بگذارند.

انسان سیستم کدگذاری رنگ را ایجاد کرد، هر چه کد ساده‌تر باشد، آسانتر پیام فهمیده خواهد شد. ارتباط رنگ با مخاطبین خود، مستقیم‌تر از لغات و اعداد است. مثلا در چراغهای ترافیک، عملکرد رنگ به شکل کد خوب است. زیرا به سرعت منتقل شده، فهمیده و پذیرفته شده است.

دانستن معانی اجتماعی و سمبولیک رنگها در کشورهای مختلف بسیار جالب است. برای شناختن بعضی از این مفاهیم به مفهوم چند رنگ در کشورهای مختلف می‌پردازیم که می‌توان به سهولت دریافت که حتی با وجود فاصله‌های چند هزار کیلومتری، رنگها تقریبا در اذهان بیشتر تداعی سمبولهای مشترکی را می‌کنند. تنها تفاوت آنها بر سر فرهنگهای قومی که ریشه‌های چندهزارساله دارد وبر اثر شرایط جوی متفاوت و عقاید دینی متفاوت و غیره بوجود آمده است.

ج

رنگ سیاه در اکثر کشورها معنی عزا و افسردگی را دارد و رنگ سفید در اکثر کشورها معنی صلح و بیگناهی را دارد و رنگ قرمز معنی خشم و گرما و در پیکتوگرامهای راهنمائی و رانندگی علامت خطر را می‌رساند و سبز در اکثر کشورها معنای جوانی و سبزی و شادی را می‌رساند و رنگ آبی معنی آسایش و ترس و زرد معنای نور و خورشید و بیماری را در اکثر کشورها می‌رساند.

فصل اول

مفهوم کلی رنگ

رنگ

دنیایی که ما آن را نظاره می‌کنیم از دو عنصر مهم تجسمی تشکیل شده است. این دوعنصر عبارتند از: فرم «شکل» و «رنگ»، که هر کدام لازم وملزوم یکدیگرند.

هر موجودی که در این دنیا به چشم می‌خورد، ابتدا از لحاظ شکل و اندازه احساس می‌گردد، سپس در حالی که دارای پوششی از رنگ است مورد توجه قرار می‌گیرد. در عین حال رنگ علامت مشخصه هر شیئی طبیعی است، چنانکه یک گل سرخ به خاطر رنگش از دور جلب توجه می‌کند و نظر بیننده را به خود معطوف می‌دارد و یک میوه رنگی، با رنگش اعلام می‌کند که رسیده است یا نارس می‌باشد. زمانی که به سطح فلزات نگاه می‌کنیم، با توجه به رنگ آنها، می‌توانیم جنس و حتی وزن آنها را احساس نمائیم.

هر وقت به رنگ قرمز آهن گداخته نظر می‌اندازیم، به صورت طبیعی از لمس کردن آن خودداری می‌نمائیم. رنگ قرمز که نمایشگر رنگ آتش است، نمایانگر خون نیز هست، بنابر این ملاحظه می‌کنیم که عنصر رنگ در دو مورد جداگانه، مفهوم و ارزش متفاوتی پیدا می‌کند.

ملاحظه می‌کنیم که اهمیت رنگ در زندگی انسان اگر بیش ازشکل وفرم نباشد، کمتر از آن نیست. معمولا در آموزشگاهها، از طریق آموزش هندسه و اندازه‌ها، توجه دانش‌آموزان را به شکل‌ها و فرم‌های طبیعت متوجه می‌سازند. درباره فرم‌های هندسی از جمله دایره، مربع، مثلث و روابط بین آنها آموزش‌هایی داده می‌شود و حجم‌های هندسی مورد مطالعه قرار می‌گیرند و تعادل و توازن شکل‌ها در نظر گرفته می‌شوند، با اینکه با دانش «پرسپکتیو» آشنا می‌گردند، و با سطح و حجم آشنایی به دست می‌آورند. انسان برای بیان آنچه می‌خواهد ابراز دارد، به گفتن یا نوشتن کلمات می‌پردازد. زبان او آکنده از سمبولهاست. اما غالبا نشانه‌ها (Simbol) و صوری را نیز که جنبه توصیفی دقیق ندارند به کار می‌رود. برخی از اینها فقط علائم اختصاری یا سلسله‌ای از حروف اول کلماتند، مانند UN (شکل اختصاری United Nation) سازمان ملل متحد.

برخی دیگر علائم تجارتی، نام داروهای ثبت شده، یا نشانه‌ها هستند. گرچه این علائم به خودی خود معنی ندارد. اما بر اثر کثرت استعمال با قصد خاص، معنای مشخص یافته‌‌اند.

اخلاقی دیگر که به طور کلی می‌توان گفت شخصیت آدمی را تشکیل می‌دهند و حتی حالت روانی زمان تحقیق در انتخاب رنگی، که بوسیله ‌ افراد صورت می‌گیرد مؤثر ولی این قبیل چیزها سمبل نیستند، بلکه علامتند و به جز چیزهایی که به عنوان نماینده ‌ آنها انتخاب شده‌‌اند بر اشیاء دیگری دلالت نمی‌کنند.[1]