پایان نامه کارشناسی
رشته علوم اجتماعی
مقدمه
قرآن سرچشمه فیض جمال و جلال الهی است که گلزارش با گلهای زیبا ورایحه دل انگیزش دل انسان راصفا و طراوت می بخشد،و با چشمه سار زلال وبی مثالش جان را پاک ومطهر می سازد ومشعل فروزانش راه رستگاری را روشن می نماید.
قرآن جامع ترین کتاب آسمانی فرو فرستاده شده بر پیامبران وبزرگترین و جاودانه ترین عجزه خاتم آنان است .بعثت با قرآن آغاز گردیده وخرافه با قرآن کنار رفت.قران سرچشمه زلال معارف الهی است که روح انسانها در پرتو تلاوت و ترنم دلنشین ان قوت میگیرد وتدبر وتعقل در ایات نوران و فراگیری مفاهیم بلند و دل سپردن به ان زنگارها را از قلوب انسانها می زداید و انرا به صراط مستقیم رهنمون واز لغزش ها مصون می شازدوبه کار بستن احکام نورانی وعمل به اوامه وترک نواهیش سعادت دنیوی واخروی انها را تضمین می کند.بی شک انس با قرآن و اشنایی با ویژگیهای قرآن وکسب معلومات قرآنی جهت عمل به دستورات . احکام آن امری ضروری برای هر فرد مسلمان است.اما جای بسی تاسف است که این صحیفه نورانیه آسمانی در میان مردم حتی ملل مسلمان جهان مظلوم ومهجوری باشد.
مولای متقیان حضرت علی (ع)در واپسین ساعت های عمر شریفشان هنگامی که در بستر شهادت بودند تمامی فرزندان و پیروانشان را به اموری از جمله اهتمام وتوجه به قرآن وصیت کرده اند ومی فرمایند: الله الله فی القرآن،لا یسبقکم بالعمل به غیر کم (نهج البلاغه)نامه 47
مبادا دیگران در عمل به قرآن از شما سبقت گیرند و به شما با اینکه این در گرانمایه را در اختیار دارید از برکات آن محروم بمانید.
در دیگر احادیث اسلامی نیز برای تعلیم وتعلم قرآن کریم سفارش بسیاری شده و برای آن اجر و پاداش فراوانی در نظر گرفته شده است واین امر مسلمانان را بر آن داشته تا به عنوان یک تکلیف الهی،قرآن را بیاموزند و به دیگران نیز آموزش دهند.
قرآن کتاب هدایت و انسان سازی وبرنامه زندگی انسان و به ویژه یک مسلمان است.وقرآن آموزان باید علاوه بر بادگیری قرائت قرآن یه صورتهای گوناگون با کتاب خدا اشنا و مائوس گردید. ودر کنار ایمان وعلاقه ای که به قرآن دارند وقرآن را راهنمای زندگی خود میدانند این کتاب الهی را فرا گیرند تل به ایمانی کامل تر دست یافته و در عمل به قرآن توفیق بیشتری یابد.
طرح موضوع و تعریف آن
از انجا که خداوند متعال جامع صفات جلال و جمال است ،قرآن کریم نیز کتابی جامع و فراگیر همه نیازمندی های بشری است .وهیچ نقص وکمبودی در آن راه ندارد.
قرآن افتاب معنویت است چنانگه افتاب عالم تاب است و ماه و همه جهان از روشن است و در مصیر خود نقطه تاریکی باقی نمی گذارد قرآن کریم نیز در پرتو افکنی وهدایت گری خود به کمال مطلق رسیده وهر حقیقت لازم را به دنبال دارد وهمه معارف انسانی ،اصول اخلاقی واسلوب تعلیم وتربیت را نه به صورت رمز و اشاره ومبهم و معما که به طور روشن وشفاف بیان کرده است خواه به تفضیل وخواه به اجمال واختصار،به همین مناسبتاز آن به عنوان تبیان یاد شده یعنی بیانگر هر چیزی که در تامین سعادت بشر نقش مثبت دارد.
با توجه به پیوندی که میان قرآن وخدا حاکم است جریان آن هم در همه نسل ها وعصرها تداوم خواهد یافت از این رو امان صادق(ع) فرمونده :(قرآن زنده وجاویدان است وهمانطور که مسلمانان صدر اسلام را روشنایی می بخشند به آیندگان نیز روشنی بخش خواهد بود.
قرآن صرفا یک کتاب آموزشی ویا کمک آموزشی نیست که کسی به ضرورت نیاز های مقطعی آن را بخواند وبه پایان برد و پس از رفع نیاز آن را بایگانی کند.بلکه قرآن کریم در یکی از ایات خود سه روش را برای رشد وتکامل آموزشی وتربیتی انسانها مطرح میشازد که عبارتند از:
1-حکمت
2-پند واندرز نیکو
3-مجادله بسیار نیکو
حکمت:متقن ومحکم که قابل شک وتردید نباشد .سخنی مه بر اساس ودلیل و برهان باشد حکمت است ومردم را باید به وسیله دلیل وبرهان به سوی پروردگار هدایت کرد وآموزش داد.
موعظه نیکو:سخنی است که دل را نرم مسازد،رقت قلب ایجاد میکند،انسان را تسکین میدهد،آدمی را به خود اورده واو را ناگریز از اصلاح خویش میسازد .به عبارتی میتوان گفت موعظه جنبه عاطفی دارد در حالی که حکمت جنبه عقلی دارد.آن موعظهای میتواند در قلب خود تاثیر گذارد وآموزش مفید واقع شود و وی را دگرگون سازد که در خلق وخوی اعمال ورفتار آموزش دهنده وگوینده آن متجلی باشد.مجادله:روش مجادله در آموزش در موقعی بکار میرود که فرد مقابل نمی خواهد سخن حق را بپذیرد بلکه از خود لجاجت نشان میدهد ومیکوشد تا حرف باطل خود را بقبولاند .
قرآن کریم مجادله احسن را می پذیرد وآن را یکی از روش های رشد و آموزش می داند.
پیامبر اسلام به قرآن اهمیت بسیار میدادند و در تعلیم و بکار بستن دستورات آن سعی وافری داشتند و مشتاق بودند که این کلام نورانی در دل انسانها بنشیند وبا آموزش ویادگیری قرآن خانه دل را از اغیار دور سازند وتجلی گاه جلوه های الهی گردند پس شایسته است از سنین کودکی و نوجوانی زمینه های آشنایی وبهره وری از قرآن را برای انسانهای جامعه فراهم آوریم .چون دستیابی به جامعه ای متمسک به قرآن وعترت وبرخوردار از ایمان وعمل صالح ،تحقق اندیشه های معمار بزرگ انقلاب اسلامی ورهنمود های مقام معظم رهبری در گسترش فرهنگ حیات بخش قرآن کریم و ارتقای جامعه ای توسعه یافته با هویتی اسلامی-انقلابی در گرو مأنوس شدن و درک عظمت این کتاب الهی است.
قرآن باید به عنوان یک معلم وراهنمای صدیق وهمیشگی در کنار دانش آموزان باشد.
برای این مقصود پژوهش خود را در مورد دانش آموزان کمیته امداد شهرستان اردبیل شرکت مننده در کلاس های قرآنی تحت عنوان برسی تاثیر کلاسهای جامع قرآنی شروع می کنیم.
ضرورت واهمیت تحقیق
الف)ضرورت و اهمیت نظری یا علمی تحقیق:
قرآن سفره گسترده وپر نعمت است.کوثر شیرین وحیات بخش قرآن،نعمت بزرگ الهی است.زمزم زلال این کتاب آسمانی احیاگر دلهاست.آوای دلنشین«تلاوت»آیاتش روح بخش است و صوت خوش ترتیل قرآن وترنم ملکوتی این «سروش غیبی»صفا دهنده ضمیر های پاک،پاک دلان است.تمسک به قرآن موجب آرامش ،نجات،امیدواری و روشنایی و دل گرمی است وباعث می گردد انسان از سردر گمی و اضطراب نجات پیدا کند ودچار سرخوردگی و شکست نگردد.
قرآن کریم با اعجاز خود می تواند غم ها را کنار بزند و انسان را در آسمان معنویت به حرکت درآورد و انسان با قدرت خداوندی به سوی کمال پرواز می کند وهمه مصیبت ها به لذت تبدبل می شود.
قرآن را باید درونی کرد،وجود ما باید قرآنی شود ما آمده ایم در این دنیای تاریک چیزهای غیبی را آشکار کنیم وآنها را جزئی از وجود خودمان بکنیم.بیایید با هم در این موزه بزرگ سیری کنیم وبا فهم ودرک ناچیز خود آنرا مائده وغذای خودمان بکنیم.باید رفت و کنار سفره قرآن نشست و از آن خورد و به مقداری که قابل هضم برایمان است از آن توشه گرفت فقط باید از هر گونه خاطره واندیشه ای پاک باشیم تا آب زلال قرآن با ظرف وجود ما خلوصش محفوظ بماند.صفا و پاکی باطن انسان را به آنجا می رساند که در هضم نیاید . قرآن را هم پاک شدگان مس و لمس نکنند وبه حقیقت آن نرسند«لا یمشرر الا المطهرون»( سوره واقعه آیه 79)
خداوند قرآن را سیراب کننده عطش علما وبهار دل های فقها ومقصد راه صلحاء و دارویی که پس از آن دردی نمی ماند و روشنایی که تاریکی در آن نیست و ریسمانی که برای چنگ زدن محکم است وپناهگاهی که اثر آن استوار است وارجمندی کسی که آنرا دوست دارند وصلح و ایمن برای کسی که وارد آن گردد و هدایت و رستگاری برای کسی که آنرا بکار گیرد و نشانه کسی که نشانه جوید و سپر کسی که آنرا سپر کند و دانایی برای کسی که آنرا به گوش گیرد و فرضیه کسی که آنرا نقل کند و حکم کسی که به آن حکم نماید، قرار داد.
هر گاه آشوب ها چون شب تار شما را فرا گرفت به قرآن متوسل شوید زیرا شفیعی است که شفاعتش پذیرفته
شود گزارش بدیها میدهد و گفته او تصدیق می شود.بدانید این قرآن پند دهنده ای است که خیانت نمی کند و راهنمایی است که گمراه نمی کند وسخن گویی است که دروغ نمی گوید وکسی با این قرآن ننشست(قرائت وتدبر در آن نکرد)مگر آن که چون از پیش آن برخاست هدایت ورستگاری یافت یا کوری وگمراهی او کم گردید.
قرآن دریای مواج و لبریز از در گران ومروارید است، قرآن را باید شناخت که شناختن قرآن بر هر مسلمانی ضروری است.
ب)ضرورت واهمیت عملی(اجتماعی)موضوع:
قرآن را باید خواند که تلاوتش کلید ارتباط با مبداء است،قرآن را باید فهمید که فهمش راه گشای ذهن انسان به عوالم ملکوت وگنجینه های حکمت وعرفان و معارف واحکام است.
جاذبه قرآن از بعثت تاکنون دلها و دیده ها،هوش ها و فکرها وقلوب را به خود جذب کرده است و این معجره جاویدان الهی همواره می درخشد و جلوه این نور خدایی روشن ساخته وعطر آیات این مائده ربانی از همان آغاز نزول و صبحدم بعثت جان های مستعدی را معطر کرده است. آنان که اهل قرآن بودند ،به شکل های مختلف و درباره امور گوناگون حیات خویش از این صحیفه نورانی خدایی بهره جسته و با عمل به این منشور زندگی ،سعادت دنیا و آخرت را به دست آورده اند.
باید با قرآن که بهار دلهای خزان زده وحیات قلوب مرده وطراوت اندیشه های افسرده است بیشتر آشنا شویم وبا قرآن زندگی کنیم وبا قرآن و برای قرآن و در راه قرآن بمیریم.
جوانی که دلش با نور قرآن روشن شود وآموزش های عمیق قرآن را یاد گیرد ودرخانه ای زندگی کند که قرائت قرآن مونس آن خانواده آن خانواده باشد وپدر و مادر او عقاید و اخلاق قرآنی داشته باشد،کجا دچار افسردگی و بذهکاری و جرم وجنایت می شود.
مسئله تقدیرات الهی که امام زین العابدین(ع)می فرماید : «ورضنی من العیش بما قسمت لی» خدایا! هر چه برای من مقدار کرده ای ،راضی کن... .
اگر برای جوانی این مسئله حل شود که موفق نشدن در کنکور یا بدست نیاوردن فلان چیز یا فلان شغل و... به صلاح او نبوده است آیا باز هم دچار بحران روحی خواهد شد؟
بنا به منطق قرآن شاید یک چیزی دوست داشتنی و زیبا هم باشد ولی خیر و صلاحی در آن نباشد وسراسر شر باشد.خداوند عالم الغیوب است و شر وخیر ما را بهتر از خودمان می داند.اراده می کند فردی به این آرزویش نرسد چون خیر وصلاح او چنین است شاید برای شما هم پیش آمده باشد که پس از گذشت زمان و فروکش کردن احساسات انسان میگوید خدا را شکر که فلان کار انجام نشد.
قرآن کریم میفرماید:«عسی ان تحبوا شیئا وهو شره لکم»چه بسا چیزی را دوست می دارید آن برای شما بد است(بقره ایه216)
انسان در همه مسائل و مشکلات به قرآن وتعلیم خدایی محتاج است واین آیه شریفه «یا ایها النساء انتم الفقراء الی الله»به همین مطلب اشاره دارد.
حقیقتا قرآن هم چنان بی بدیل و بی مانند با شکوه تر از خوشید می درخشد ودرس حیات زندگی وعشق می دهد.
اهداف تحقیق
الف)هدف کلی پژوهش:
برسی کلاسهای جامع قرآنی بر انگیزه افراد تحت پوشش کمیته امداد شهرستان اردبیل شرکت کننده در کلاسهای قرآنی تابستان 90
ب)اهداف جزئی تحقیق:
1-تاثیر قرآن در رشد اعتقادات افراد
2-تاثیر آموزش قرآن در حل مشکلات وسختی های افراد جامعه
3-توجه بیشتر والدین به دستورات و مسائل قرآنی
4-رسیدن انسان به مقام قرب الهی ورسیدن به تزکیه وتهذیب نفس
5-بهره گیری دانش آموزان از قرائت قرآن در کتب درسی
6-ایجاد اتگیزه عمل وحرکت بر طبق معلومات قرآنی که راه مستقیم را نشان داده است.
7-برسی زمینه های آموزشی قرآنی و چگونگی گسترش آموزش قرآن
8-تاثیر قرآن بر معنوی بودن افراد در زندگی
9-تاثیر قرآن در جلوگیری از بزهکاری افراد
10-ارتقای فرهنگ جامعه در ارتباط با قرآن مجید
11-تقویت نقش قرآن در نظام سازی کشور وجامعه
12-توسعه فعالیت های قرآنی در عرصه های مختلف آموزشی وپژوهشی وتبلیغی وترویجی
فصل دوم:
پیشینه پژوهش
بخش اول : توضیحات کلی و گسترده در موضوع تحقیق