پایان نامه بررسی ارتباط هوش هیجانی با استرس و تأثیر آن بر پیشرفت تحصیلی دانشجویان

مقطع تحصیلی :

کارشناسی

رشته تحصیلی :

روانشناسی بالینی 

چکیده :

هدف از پژوهش حاضر بررسی رابطه هوش هیجانی و استرس و تأثیر آن بر پیشرفت تحصیلی دانشمندان می باشد 120 دانشجوی دختر و پسر به صورت تصادفی چند مرحله ای خوشه ای پرسشنامه هوش هیجانی (بار اون) و پرسشنامه (فشار زاهای روانی) را تکمیل نمودند برای تجزیه و تحلیل داده ها از ضریب همبستگی پیرسون جهت مشخص کردن رابطه بین هوش هیجانی و استرس و پیشرفت تحصیلی استفاده شد نتایج حاکی از آن است که بین هوش هیجانی و استرس رابطه معنادار منفی وجود دارد (42/0 - = r) و بین هوش هیجانی و پیشرفت تحصیلی رابطه معناداری وجود ندارد(144/0= r) استقلال همدلی خوشبختی کنترل انعطاف پذیری خود شکوفایی حل مسأله روابط تحمل هم در شرایط تحصیلی و هم در شرایط غیر تحصیلی رابطه معنادار منفی وجود دارد.

بین انعطاف پذیری و خوش بینی با پیشرفت تحصیلی رابطه معنادار مثبت وجود دارد این یافته ها موئد این مطلب هستند که برخی مولفه های هوش هیجانی افراد را از استرس محافظت می کند و به سوی سازگاری بهتر سوق می دهد.

مقدمه

دانشمندان در پی مطالعات فراوان مجموعه شایستگی هایی دست یافتند. که آن را در قالب مفهومی بنام هوش هیجانی معرفی کردند این شایستگی به همراه توانمندی های در حد متوسط IQ میتواند تا حد زیادی موفقیت در زمینه های مختلف زندگی را پیش بینی کند هوش هیجانی به عنوان یک مفهوم جدید در روان شناسی حاصل در هم تنیدگی دو ذهن هیجانی و عقلانی است هوش هیجانی رابطه متقابل عقل و احساس است هوش هیجانی عبارتست از اینکه فرد به چه میزان از هیجانها، عواطف، احساسات خود آگاهی دارد و چگونه آنها را کنترل کنید. واژه هوش هیجانی نخستین بار توسط دکتر پیترسالوی در سال 1990 از دانشگاه یل و دکتر جان مایر از دانشگاه نیو همیشایر مطرح شده با این حال از نظر مفهومی نه اصطلاحی ریشه آن به هوش اجتماعی باز میگردد که در سال 1920 از سوی ثرندایک مطرح شد، هوش هیجانی ثرندایک به توانایی فهم و مدیریت مردم و عاقلانه عمل کردن در روابط انسانی اطلاق میشود. بارآن هوش هیجانی را دسته ای از مهارتها، استعدادها و تواناییهای غیر شناختی میداند که توانایی موفقیت فرد را در مقابله با فشار زاها افزایش میدهد.

همچنین گلمن اظهار میدارد که هوش شناختی در بهترین شرایط تنها 20 درصد موفقیت فرد را شامل میشود و 80 درصد بقیه در گروه مهارتهایی است که هوش هیجانی را تشکیل میدهد یعنی افراد دارای هوش عمومی متوسط و هوش هیجانی بالا موفقتر هستند پس میتوان گفت که هوش هیجانی پیش بینی کننده موفقیت افراد در زندگی و نحوه برخورد مناسب با مشکلات از جمله استرس است.

در دهه های آخر قرن بیستم، فشارهای عصبی و روانی بخش مهمی از زندگی عامه مردم را تشکیل میدهد که کمتر کسی میتواند از مواجه شدن با آن اجتناب کند به ویژه آنکه دنیای صنعتی و فرا صنعتی حاضر با گرفتاریهای فراوان خود دهه اخیر را به یکی پرفشارترین دوره های زندگی بشر در کره خاکی تبدیل کرده است. نگرانی افراد نسبت به کار خانواده  فرزند دوری اعضای خانواده از یکدیگر و جدایی آنها، نگرانی اقتصادی، نیازهای گوناگون سبب می شود فرد از لحظه بیداری بامداد تا هنگام آرمیدن شامگاه همواره دچار هیجانها، تنش ها، نگرانی ها و بیمها و امیدهای گوناگون باشد که گاه یا ظرفیت بدنی، عصبی و روانی وی متناسب است. و گاه با آن سازگار نیست مجموعه چنین حالتی و فشارهای ناشی از آن در اصطلاح استرس خوانده میشود با توجه اینکه زندگی دانشجویی با تنشها و فشارهای متعددی همراه است که به صورتهای مختلف سلامت روانی دانشجویان را تهدید می کند.

از جمله منابع تنش و استرس نظام آموزش عالی، تلاش برای دستیابی به هدفهای آموزشی نسبتاً بالا در محیطی رقابتی همراه محدودیت های ناشی از زندگی دانشجویی (غالباً دوری از خانواده ، خو گرفتن با محیط فیزیکی و اجتماعی جدید، مطابقت با نظام ارزشها و انتظارات دانشگاه و غیره ... ) است. بنابراین توجه روز افزون به این عوامل در برنامه ریزی آتی خدمات رسانی به دانشجویان میتواند در ارتقاء سلامت روانی و کارآیی پیشرفت تحصیلی آنان مؤثر باشد.

ماهیت آموزش پذیری، قابلیت یادگیری و قابلیت ارتقا و شکوفایی هوش هیجانی موجب گردیده تا به این پدیده پیش از پیش توجه شود. لذا در این تحقیق ما در آنیم که میزان تأثیر آن را بر پیشرفت تحصیلی و ارتباط آن با استرس را مورد بررسی قرار دهیم.

فصل اول

کلیات تحقیق

 بیان مسئله

از سالها پیش روان شناسان متوجه شدند که برای کسب موفقیت در هر زمینه ای تنها دارا بودن ظرفیت هوش عقلانی قوی IQ کفایت نمی کند. پدیده ی هوش هیجانی که در دهه ی اخیر مورد توجه و استقبال زیاد قرار گرفته است که دلیل این امر توانایی فرضی هوش هیجانی بالاتر در حل بهتر مسائل کاستن از میزان تعارضات بین آنچه که انسان احساس میکند یا آنچه فکر میکند یا همان تقابل قدیمی عقل و احساس و مشاهده زندگی شاد و موفقیت آمیز کسانی بوده که از تحصیلات عالی برخوردار نیستند ولی بدلایل هوش هیجانی بالا به این خوشبختی دست یافته اند. پژوهشهای متعددی نشان داد که هوش هیجانی میتواند سبب افزایش میزان سلامتی، رفاه، ثروت، موفقیت و عشق و شادی میگردد. از نظر دکتر گلمن هوش هیجانی 5 مولفه دارد.

1- خود آگاهی (شناختن هیجانهایی که آن را احساس می کنیم.)

2- خود گردانی (تعادل هیجانی)

3- انگیزش (توانایی انرژی دادن به دیگران و هدایت رفتار آنها)

4- همدلی (توانایی شناخت و نفوذ بر حالتی هیجانی دیگران)

5- مهارتهای ارتباطی یا اجتماعی (آگاهی وشناخت نسبت به هیجانات دیگران)

لازاروس استرس را تعامل نامطلوب فرد محیط تعریف میکند که فرد را وادار به واکنش میکند و این واکنش ها میتواند به صورت پاسخهای مختلف روانی جسمانی شناختی و رفتاری بروز کند. استرس فشار روانی اصطلاحی است که در طب زیست شناختی بصورت گوناگون بکار گرفته شده است گاهی به معنی یک رویداد یا موقعیتی که تأثیر مضر برای ارگانیسم دارد و گاهی به معنی نقش روان شناختی ناشی از این رویدادها و موقعیتهای مفهوم دقیق هرچیزی که در تمامیت زیست شناختی ارگانیسم اختلال بوجود آورد. و شرایطی ایجاد کند که ارگانیسم طبیعتاً از آن پرهیز می کند استرس شمرده میشود.

استرس ممکن است به صورت محرکهای فیزیکی، عفونت ها و واکنش های آلرژیک و نظایر آن باشد یا به صورت تغییر کلی در جو اجتماعی روانی فرق آن در این است که اولی یک عامل استرس زای فیزیکی است که از طریق هیپوتالاموس غده فوق کلیوی و سلسله اعصاب سمپاتیک و با ترشح هورمون های مختلف تأثیر میگذارد. دومی نه تنها با قدرت تهدیدی که اصولاً در عامل استرس زا نهفته است بلکه با کیفیت درک شخصی از آن ارتباط دارد. (پور افکاری 1380) یافته های بالینی نشان میدهد استرس ها و فشارها میتواند سلامت جسمانی و روانی و پیشرفت تحصیلی دانشجویان را تحت تأثیر قرار دهد.

رابین (1978) واسالویک (1984) بین پیشرفت تحصیلی و عزت نفس کلی نیز همبستگی یافته اند. افرادی که اغلب در زندگی خود با استرس مواجه میشوند مطالعات مورتیمو (1988) و همکاران لورسنا (1981) نیز بیانگر وجود همبستگی بین عزت نفس و پیشرفت تحصیلی است افرادی که بدلایلی دچار آشفتگی هیجانی هستند و بهداشت روانی آنها تضعیف گردیده به طریق مختلف این آشفتگی های خود را بروز میدهند این افراد دچار افت تحصیلی میشوند و از نظر اجتماعی طرد میشوند افرادی که استرس بیشتری دارند درباره توانایی خود در ارائه بازده مناسب در مورد ارزشیابی مساعد توسط دیگران همواره دچار تردید هستند (الیس 1962)

تحقیقات نشان داده افزایش استرس با کاهش کارآمدی تحصیلی همراه است پاره ای از تحقیقات نشان داده اند که آنچه موجب تقلیل کارآمدی می گردد این است که افراد پر استرس به جای آنکه خود را به محتوا متمرکز کنند آن را به خود و نگرانیهایش متمرکز می کند و همین امر موجب میشود که نتواند نتایج متناسب توانایی هایش را ارائه دهد.

شایدشکی نیست علاقمندی به بررسی تأثیراین متغیر بر متغیرها مهم واساسی مثل استرس و پیشرفت تحصیلی افزایش یابد که این خود برگرفته از این سوال ذهنی میتواند باشد که هوش هیجانی با استرس تا چه اندازه میتواند پیشرفت تحصیلی دانشجویان را تحت تأثیر قرار دهد؟

بسیاری از روانشناسان علاقمندند با پژوهشهای خود این موضوع را بررسی کنند که آیا با استفاده از مؤلفه های هوش هیجانی میتوان به کاهش استرس و ارتقاء و پیشرفت تحصیلی دانشجویان پرداخت ؟

ضرورت و اهمیت تحقیق

هوش هیجانی جدیدترین تحول در زمینه فهم ارتباط میان تعقل و هیجان است علی رغم دیدگاه های اولیه، نگاه واقع بینانه به ماهیت انسان، نشان میدهد که انسان به منطق صرف است و به احساس (هیجان) صرف بلکه ترکیبی از هر دو است. بنابراین توانایی شخصی برای سازگاری و چالش زندگی، عملکرد منسجم قابلیت های هیجانی و منطق بستگی دارد. سالهاست روان شناسان درصدد پاسخگویی به این سوالها هستند که چرا برخی نسبت به برخی دیگر در زندگی موفق ترند چه عوامل این تفاوتها را رقم میزنند؟ پاسخ به این سؤال بر لزوم بررسی مهارتهای هیجانی که تصور میشود موفقیت افراد را تبیین می کند دخالت دارد.

امروزه مشخص شده است که کلید تعیین و پیش بینی موفقیت و کامیابی تنها هوش شناختی نیست (بار آن 1999)

هوش هیجانی یکی از متغیرهای مهمی است که با استرس و پیشرفت تحصیلی در ارتباط است همچنین انجام تحقیقات اندک در این زمینه به ویژه درانسان و وجود یافته های پراکنده، در ارتباط با هوش هیجانی ضروری به نظر میرسد. بیشتر کشورهای در حال توسعه عمده ترین قشر در آمد خود را به امر آموزش و پرورش صرف مینمایند و هدف عمده آنها آموزش عمومی است در این میان اگر نظام آموزشی نتواند به هدف اصلی خود که همان آموزش همگانی است به صورت مفید و مؤثر است نزدیک شود دچار ضایعات و خسارات فراوانی میشود. و عواقب شومی را بدنبال خواهد داشت در این صورت برای جلوگیری از این ضایعات و خسارات بایدمشکلات و مسائل مضر دانشجویان را شناسایی کرد در جهت رفع آنها تلاش کرد یکی از مشکلات مربوط به ناراحتی های فکری روانی است که استرس یکی از آن است. بار آن هوش هیجانی را عامل مهمی در شکوفایی توانایی ها به افراد برای کسب موفقیت در زندگی تلقی می کند و مستقیماً بهداشت روانی فرد را تحت تأثیر قرار میدهد هوش هیجانی با سایر تعیین کننده های مهم توانایی موفقیت فرد را در مقابله با اقتضاهای محیطی از قبیل (آمادگی های زیستی پزشکی استعداد هوش شناختی) و واقعیت ها و محدودیتهای محیطی در تعامل است.

به طور کلسی نتایج تحقیقات مختلف نشان داده است فشار زاهای زیاد و مستمر در زندگی دانشجویان نه تنها سبب ایجاد اختلالات جسمانی روانی و تنی می شود.

ضرورت و اهمیت تحقیق

(لونیگ 1999) (لازاروس و فولکمن 1987) بلکه باعث افت تحصیلی آنان میشود. نتایج این تحقیق کاربردی مفید برای مراکز مشاوره و دانشجویی دارد. همچنین با توجه به نقش و اهمیت این متغیرها در عملکرد تحصیلی و قابل تغییر بودن متغییرهای مورد مطالعه، میتوان با آموزه ها و ارائه راهکارهای صحیح، سلامت روان و پیشرفت تحصیلی دانشجویان را افزایش داد.

اهداف پژوهش

بررسی ارتباط هوش هیجانی با استرس و تاثیر آن بر پیشرفت تحصیلی دانشجویان

اهداف جزئی

تعیین ارتباط هوش هیجانی با پیشرفت تحصیلی دانشجویان

تعیین ارتباط استرس بر پیشرفت تحصیلی دانشجویان

فرضیه های تحقیق

- بین هوش هیجانی و استرس با پیشرفت تحصیلی دانشجویان ارتباط وجود دارد.

- بین هوش هیجانی و مؤلفه های آن با پیشرفت تحصیلی دانشجویان ارتباط وجود دارد.

- بین استرس و پیشرفت تحصیلی دانشجویان رابطه وجود دارد.

تعاریف نظری وعملیاتی متغیرها